Laatst gecontroleerd: 10 november 2026. Dit artikel is gebaseerd op publicaties van de Autoriteit Persoonsgegevens (AP), het AP-hulpmiddel over generatieve AI en de AVG, en de privacy-/businesspagina’s van OpenAI, Anthropic en Google. Het is geen juridisch advies. Twijfel je over een concrete situatie, raadpleeg dan de AP of een privacyjurist.

Je plakt een klantmail in ChatGPT om een nette reactie te schrijven. Of je uploadt een transcript van een intake naar Claude. Handig, tot je beseft dat die gegevens dan bij een Amerikaans techbedrijf terechtkomen. De Autoriteit Persoonsgegevens waarschuwt al langer: gebruik van AI-chatbots kan tot datalekken leiden als medewerkers persoonsgegevens invoeren zonder dat dit is afgesproken of toegestaan. Als zzp’er ben je zelf de verwerkingsverantwoordelijke; jij moet kunnen uitleggen wat je doet met klantdata.

In het kort

  • Persoonsgegevens invoeren in een consumenten-AI (gratis ChatGPT, Claude Free, Gemini op een privé-account) is in de praktijk vaak een slecht idee: training kan aan staan, er is meestal geen verwerkersovereenkomst, en de AP zag datalekken door dit soort gebruik.
  • Anoniem of gepseudonimiseerd werken (rol + sector, geen namen) is volgens de AP de eerste stap: probeer generatieve AI in te zetten zonder persoonsgegevens.
  • Zakelijke abonnementen (ChatGPT Business/Enterprise, Claude Team/Enterprise, Google Workspace met Gemini) beloven standaard geen training op jouw bedrijfsdata; OpenAI en Anthropic bieden een Data Processing Addendum (DPA) voor die zakelijke producten.
  • Jij blijft verantwoordelijk voor grondslag, informatieplicht, dataminimalisatie en eventuele DPIA. Met een DPA leg je vast dat de AI-aanbieder als verwerker optreedt, maar jouw eigen plichten blijven bij jou.

Vergelijkingstabel: wat zeggen de vendors over jouw input?

ChatGPT (consument) ChatGPT Business / Enterprise Claude Free / Pro Claude Team / Enterprise Gemini (consument / Workspace)
Training op jouw chats? Mogelijk; je kunt training uitzetten en Temporary Chat gebruiken Volgens OpenAI standaard niet Volgens Anthropic bepaal je dit zelf met de instelling in Privacy (uitzonderingen: feedback en door veiligheidscontrole gemarkeerde gesprekken); bij toestemming langere bewaartermijn Volgens Anthropic standaard geen training op klantcontent Consument: hangt af van activiteits-/Gemini-instellingen. Workspace: Google stelt dat bedrijfsgegevens niet voor modeltraining worden gebruikt
Verwerkersovereenkomst (DPA) Nee (consumentenvoorwaarden) Ja, volgens OpenAI Business-data pagina Nee (consumentenvoorwaarden) Ja (Team/Enterprise), Anthropic als verwerker Via Google Cloud / Workspace-contracten, niet via een gratis privé-account
Data in VS? Ja, verwerking o.a. in VS Ja; Enterprise kan data residency (o.a. EU) bij in aanmerking komende accounts Ja, Anthropic noemt transfers naar VS Ja; zakelijke contracten + SCC’s Google verwerkt wereldwijd; Workspace heeft regio-/compliance-opties afhankelijk van plan
Geschikt voor klantdata? Alleen zonder herleidbare persoonsgegevens Beter dan Free/Plus, mits DPA, privacyverklaring en minimale data Alleen zonder herleidbare persoonsgegevens Beter dan Free/Pro, mits DPA en beleid Workspace + Gemini beter dan privé Gemini voor zakelijk gebruik

Bronnen (bekeken 10 november 2026): OpenAI Privacy Policy, OpenAI Business data, Anthropic Privacy Policy, Anthropic Privacy Center (training, consument), Anthropic Privacy Center (training, zakelijk), Google Workspace prijzen/AI-tekst, AP over AI-chatbots en datalekken, AP-hulpmiddel generatieve AI & AVG (13 juli 2026).

Wat zegt de Autoriteit Persoonsgegevens?

In augustus 2024 meldde de AP dat medewerkers van onder meer een huisartsenpraktijk en een telecombedrijf persoonsgegevens (medische gegevens, klantadressen) in een AI-chatbot hadden gezet. Dat gaf de chatbot-aanbieder ongeoorloofde toegang. De AP maakt onderscheid:

  • Tegen het beleid van de organisatie in: dan is er volgens de AP vaak sprake van een datalek, dat je mogelijk moet melden.
  • Met toestemming van de organisatie, maar zonder goede AVG-basis: dan is het volgens de AP geen datalek in de zin van de meldplicht, maar is het gebruik vaak wel in strijd met de AVG.

Voor een solo-zzp’er is vooral die tweede situatie relevant: jij bent zowel het beleid als de medewerker. “Ik heb het zelf goedgekeurd” maakt het gebruik dus niet automatisch toegestaan.

Het latere AP-hulpmiddel voor organisaties die generatieve AI willen inzetten, geeft een praktische lijn: onderzoek eerst of je AI kunt gebruiken zonder persoonsgegevens. Gebruik je wél persoonsgegevens, dan gelden de beginselen van de AVG (doelbinding, minimale gegevens, juistheid, beveiliging). De AP ziet generatieve AI als nieuwe technologie. Daardoor kan een DPIA verplicht zijn, ook bij een pilot.

De AP wijst er ook op dat AI “overtuigende” maar onjuiste output kan geven. Blind vertrouwen op gegenereerde persoonsgegevens botst met het beginsel van juistheid.

Wat mag wél (praktisch voor zzp’ers)

  1. Werken met rollen in plaats van namen. “Een installatiebedrijf met 12 mensen in Noord-Holland wil een offerte voor …” in plaats van “Jan de Vries, KvK …, adres …”.
  2. Eigen teksten verbeteren zonder dossier. Herschrijf je algemene voorwaarden, je website of een anonieme voorbeeldmail.
  3. Training uitzetten in ChatGPT (Data Controls / “Improve the model for everyone”) en in Claude (Privacy-instellingen). Bij Gemini: check Web- & App-activiteit en de activiteitsinstelling van de Gemini-apps. Google past de naam van die instelling geregeld aan.
  4. Temporary Chat / tijdelijke chat voor een eenmalige gevoelige vraag zonder geschiedenis (volgens OpenAI worden tijdelijke chats nog tot 30 dagen bewaard voor veiligheidscontroles).
  5. Zakelijk abonnement + DPA als je structureel met herleidbare klantdata wilt werken, plus vermelding in je privacyverklaring.

Meer over offertes schrijven met AI zonder klantdata te lekken: AI voor offertes: ChatGPT vs Claude vs Gemini en onze AI-stack onder € 30.

Wat mag je beter niet

  • Namen, e-mailadressen, telefoonnummers, BSN, KvK-nummers gekoppeld aan personen, bankgegevens.
  • Gezondheidsgegevens of andere bijzondere categorieën (AVG art. 9) — ook als je coach, therapeut of zorgverlener bent.
  • Justitiële (strafrechtelijke) gegevens. Die zijn geen bijzondere categorie, maar volgens de AP gelden er wel speciale regels voor (AVG art. 10).
  • Volledige contracten, offertes of facturen met herleidbare klantregels in een gratis chatbot.
  • Transcripten van intakes met herkenbare personen zonder contractuele waarborgen.
  • Bestanden “even uploaden om samen te vatten” als die klant- of patiëntgegevens bevatten.

Rekenvoorbeeld: wat kost “AVG-vriendelijker” werken?

Stel: je zit nu op ChatGPT Plus ($ 20 per maand, ± € 17,82 bij ECB-koers 5 november 2026: 1 euro = 1,1224 dollar). Een zakelijk plan met verwerkersovereenkomst kost meer. Teamplannen hebben vaak een minimum aantal seats, dus werk je alleen, dan betaal je soms voor plekken die je niet gebruikt. Google Workspace Business Starter (bekijk de actuele prijs op de Nederlandse Workspace-prijspagina; de prijs geldt per gebruiker per maand) heeft dat seat-minimum niet. Alle bedragen hieronder zijn exclusief btw.

Keuze Indicatiekosten / jaar Privacy-winst (volgens vendor)
Gratis AI + geen klantdata plakken € 0 Hoogste dataminimalisatie; geen DPA nodig als er geen persoonsgegevens in gaan
ChatGPT Plus of Claude Pro + training uit + anoniem werken ± € 178–€ 214 (excl. btw; ChatGPT Plus $ 20×12 ≈ € 213,83; Claude Pro bij jaarbetaling $ 200 ≈ € 178,19) Beter dan default Free, nog steeds consumentenproduct
Workspace Business Starter + Gemini Bekijk de actuele prijs (per gebruiker per maand, excl. btw) Google: bedrijfsdata niet voor modeltraining; zakelijk contract
ChatGPT Business / Claude Team Hoger; afhankelijk van plan en minimum aantal seats Volgens de aanbieders standaard geen training, plus DPA; let op minimum aantal seats

De “goedkoopste” AVG-maatregel is vaak gedrag: geen namen plakken. Een DPA zonder dataminimalisatie lost een slordige workflow niet op.

Checklist vóór je een prompt met klantdata stuurt

  1. Is de taak ook zonder persoonsgegevens te doen?
  2. Welke grondslag heb je (overeenkomst, gerechtvaardigd belang, …)?
  3. Staat de tool in je privacyverklaring?
  4. Heb je een DPA of verwerkersovereenkomst?
  5. Staat training uit / zakelijk plan zonder training?
  6. Bewaar je de chat niet langer dan nodig?
  7. Heb je bij hoog risico een DPIA gedaan?

Nadelen en voor wie dit onderwerp “niet speelt”

  • Nadeel: zorgvuldig AI-gebruik onder de AVG kost tijd (instellingen, DPA, privacytekst) en soms een duurder abonnement.
  • Nadeel: vendors wijzigen instellingen; wat vandaag “opt-out” is, kan morgen anders heten. Check zelf in het product.
  • Nadeel: zelfs met DPA blijft output feitelijk onbetrouwbaar; jij moet controleren.
  • Niet geschikt / niet nodig: als je AI alleen gebruikt voor eigen blogposts, code-snippets of algemene marketing zonder enige klantdata. Dan is dit artikel overkill. Zet training voor de zekerheid uit en werk gewoon door.
  • Niet geschikt: zorg, advocatuur of andere beroepen met geheimhouding die AI willen vullen met volledige dossiers zonder juridische toets. Doe dat niet “even” in gratis ChatGPT.

Veelgestelde vragen

Mag ik als zzp’er ChatGPT gebruiken?

Ja, de tool is niet verboden. Wat de AVG regelt, is of en hoe je persoonsgegevens erin stopt. Zonder persoonsgegevens is het risico veel lager.

Is Temporary Chat genoeg voor klantdata?

Nee. Temporary Chat beperkt geschiedenis en training volgens OpenAI, maar de data gaat nog steeds naar OpenAI en kan kort bewaard worden. Dataminimalisatie blijft nodig.

Moet ik een datalek melden als ik per ongeluk een klantnaam plakte?

Dat hangt af van het risico voor de betrokkene. Is het niet onwaarschijnlijk dat het incident risico’s oplevert, dan moet je het binnen 72 uur na ontdekking bij de AP melden. Los daarvan moet je elk datalek, ook een klein, intern vastleggen: wat er gebeurde, welke gegevens, en wat je eraan deed. Bij twijfel: leg het vast en lees de AP-informatie over datalekken.

Is het genoeg als ik de tool in mijn privacyverklaring noem?

Nee. Informatieplicht is één stuk; je hebt ook een grondslag, beveiliging en vaak een verwerkersrelatie nodig.

Helpt Make of een andere automatiseringstool hierbij?

Automatisering kan helpen om data te filteren vóór een AI-stap (alleen anonieme velden doorsturen). Zie Make vs Zapier vs n8n. Stuur nooit een volledige klantrij “omdat het kan”.

Gratis nieuwsbrief voor zzp’ers

Elke dinsdag één tool, drie tips en wat het kost. Eerlijk, zonder hype.

Ja, stuur me de nieuwsbrief

Je meldt je aan op de pagina van onze nieuwsbriefdienst beehiiv (opent in een nieuw tabblad). Daarna krijg je eerst een bevestigingsmail (dubbele opt-in). Afmelden kan altijd met één klik. Lees ook onze privacyverklaring.